Bowling'in Tarihçesi


Bowling basit anlamda dizilmiş 10 adet kuka'yı (pin) bir topla devirmeye çalışmak olarak görülse de bugün 90 dan fazla ülkede 100 milyondan fazla oyuncu ile hem keyifle oynanabilen, hem de yarışma sporu olarak son derece ciddi bir çalışma gerektiren bir strateji ve koordinasyon sporudur.

 İngiliz antropolog, Sir Flinders Petrie'nin 1930'da Mısır'da yaptığı araştırmalarda bir çocuk mezarında bowling benzeri bir oyuna ait malzemeler bulması bu oyunun M.Ö. 5200 yıllarına uzanan (bazı kaynaklarda M.Ö. 3200 olarak geçiyor) bir geçmişi olduğunu, en az 5000 yıllık bir oyun olduğunu ispatlamıştır. Bu dönemde bu oyunun mermer yarım daire şeklinde bir alandaki 10 adet taş kukayı taş toplarla devrilerek oynandığı düşünülüyor.

Eski Polonezyalıların oyandıkları “ula maika” adlı oyun da 60 feet mesafeden kukaların devrilmesine dayanan bir oyun olarak bowling oyununun geçmişinde yer almakta. İşin ilginci bu mesafe hala günümüzde de kullanılıyor.

Tüm bu dönemlerde avcı ve savaşçıların yeteneklerini geliştirmek için benzer oyunlar oynadıkları ve bu oyunların bowlig'in temelini şekillendirdikleri biliniyor.

 Alman tarihçi William Pehle M.S. 300 lü yıllarda bu oyunun Almanya'daki izlerine değinmekte. 3. ve 4. yüzyıllarda bu oyun pek çok kilisede günahlardan arınmanın bir simgesi olarak kullanılıyordu. Tapınanlar “kegel” adındaki 9 ahşap kukayı devirerek günahlarından ne kadar kurtulduklarını gösteriyorlardı. Bu testi başarı ile geçenler tamamen günahlarından da kurtulmuş sayılıyordu. (Protestanlığın kurucusu Martin Luther tüm kukaları devirmesiyle anılıyor) Bowlingçiler için kullanılan “kegler” deyimi bu döneme aittir.

 Dinsel bir törenden tekrar bir spor haline dönüşen bowling tipi oyunların kayıtlarına Avrupa'da 14. yy.da rastlanıyor. Bu yıllarda oyun o kadar popüler oluyor ki ünlü 100 yıl savaşlarında askerler ok talimleri yerine kendilerini oyuna kaptırınca King Edward III (1327-1377) ve King Richard II (1377-1399) bu oyunun oynanmasını yasaklıyorlar. Daha sonra King Henry VIII oyunu yasallaştırıyor ve hatta kendisi de oynuyor.

Bu dönemde pek çok bowlinge benzer oyun Avrupa'dan Amerika'ya göçmenlerle taşındı. Bunların arasında İtalyanların bocce'si, Fransızların pentanque'si ve Ingilizlerin lawn bowling denilen, kukasız oynanan bir bowling türü yer almakta. Modern bowlingin temelinin ise Hollandalı göçmenlerin 1600'lü yıllarda taşıdıkları üçgen şeklinde dizilen ahşap kukalarla oynanan “Dutch Pins” oyunundan geldiğine inanılmakta. Hollandalılar bu yıllarda bu oyunu New York'ta hala aynı isimle bilinen “Bowling Green” yöresinde oynuyorlardı.

 1841 yılında Connecticut eyaleti 9 kukalı bowling oyununu yaygınlaşan bahis ve kumar yüzünden yasaklamış, bunu diğer eyaletler izlemiştir. Dünyada “Ten Pin Bowling” olarak bilinen 10 kukalı bowling'in bu 9 kuka yasağını delmek üzere oluşturulduğu düşünülmekte.

Tarihi boyunca dış mekanlarda oynanan bowling oyunu 1840 yılında New York'ta iç mekana inşa edilen ilk kulvarların yapılmasıyla 19. yy. da artık popüler bir iç mekan oyunu haline geldi.

 Tüm dünyada oynanmasına rağmen kuralları belirli olmayan bowling oyunu ilk organizasyonuna 1875 yılında 9 kuka bowling oynatan 9 kulüp tarafından oluşturulan "National Bowling Organisation" ile kavuştu. Bu organizasyon ve diğer kulüpler standartları belirlemek için yıllarca çalıştı ve sonunda 1895 yılında New York'ta kurulan ABC - American Bowling Congress ile tek bir çatı altında toplandı ve bugün de geçerli olan pek çok kuralı saptadılar. Bu dönemden sonra bowling sporunda erkeklerin katılabildiği resmi karşılaşmalar başladı.

1917 yılında kurulan Women's International Congress ile kadınlar da kendi karşılaşmalarını düzenlemeye başladılar. Bu organizasyon daha sonra Woman's National Bowling Association olarak değiştirildi. 1971 yılında bu organizasyon Women's International Bowling Congress (WIBC) olarak tekrar değişti.

20 yy.da bu sporda çok ciddi gelişmeler oldu. 1905 yılına kadar kullanılan sert ahşap topların yanında plastik toplar kullanılmaya başlandı. 1914 yılında Brunswick “Evertrue” adında “gizli plastik formülü” ile ürettiği ilk marka plastik topunu üretti (bu malzemeye Mineralite adını verdi).

 Belki hiç bir şey bowlingin tarihinde 1940 yılında American Machinery & Foundry (AMF) tarafından üretilen otomatik “Pin Yerleştirme Makinesi”nin (Automatic Pinspotter) bulunması kadar önemli bir değişiklik yapmadı. 1950'lerin başlarında artık pinleri yerleştiren “pinboy” denilen çocukların yerini bu makinalar almaya başladı.

1950'lerde ABC, kurallarında yer alan “sadece beyazlar için” kuralını değiştirdi.

1958'de PBA - Professional Bowlers Association'un, 1960 yılında Professional Women's Bowling Association'un kurulması ile erkek ve kadınlarda profesyonel düzeyde üst düzey spor karşılaşmaları organize edilmeye başladı. Kadınların organizasyonundaki başarısızlıklardan dolayı buradan ayrılan bir grup 1974 yılında Ladies' Professional Bowlers Association adında bir kuruluş kurdular. Daha sonra bu iki kurum 1978 yılında birleşerek Women's Professional Bowlers Association (WPBA)u oluşturdular. 1981 yılında bu kuruluş Ladies Professional Bowlers Tour adını aldı.

1982 yılında genç oyuncuların organizasyonu için YABA - Young American Bowling Alliance kuruluyor.

1993 yılında ABC, kurallarında yer alan “sadece erkeklere mahsus” kuralını kaldırarak kadınların da bu organizasyonda yer almasına olanak sağladı.

Günümüzde gelişen teknolojiler, otomatik skorlama makinaları ile gelişen bowling sporu tüm dünyada 100 milyondan fazla oyuncusu ile bir Olimpiyat Sporu olma yolunda ilerliyor.

Bowling Kuralları

Ahşap bölmelere bowling ayakkabısı dışında ayakkabılarla çıkmak, bu alanda sigara içmek, yemek yemek ve içki içmek kesinlikle yasaktır. Bu konuda duyarlı olup tersini gördüğünüzde lane görevlilerini uyarınız.
Topu atarken düşmemek için ayakkabılarınızın altlarının kuru ve temiz olmasına dikkat etmelisiniz. Dolayısı ile tuvalet, içecek dökülmesi, vs. gibi durumlarda ayakkabınızın altının ıslanmamasına özen gösteriniz, gerekiyorsa galoş giyiniz.
Sistemde, mekanizmalarda veya çevrenizde herhangi bir sorun olduğunda lütfen görevlilere haber veriniz.
ATIŞ KURALLARI:
Bowling nezaket kurallarına göre atış önceliği atış hazırlığını tamamlamış atış alanına ilk çıkmış oyuncudadır. Eğer iki oyuncu aynı anda atışa çıktıysa öncelik sağ taraftaki oyuncudadır. Lütfen atış yapmadan sağ tarafınızdaki oyuncunun atış yapıp yapmadığını kontrol ediniz.
Atışınızdan önce ve atışınızı tamamladıktan sonra diğer oyuncuların dikkatini dağıtacak hareketlerden kaçınılması çok önemlidir.
Lütfen atış alanında birden fazla kişi olmamasına özen gösteriniz.
Kesinlikle atış alanından ve oyuncuların önünden yürümeyiniz.
Diğer oyuncuların sizi beklediğini düşünerek atış sıranız geldiğinde hazır olmanız ve atıştan önce çok uzun süre harcamamanız çok önemlidir.
TOP KURALLARI:
Eğer salondaki “house ball” toplarından kullanacaksanız lütfen kendinize uyan ağırlıkta ve parmak boyunda tek bir top seçerek oynayınız. (tek top kullanmanız siz ve sizin gibi o topu kullanan oyuncuların top bulmasını kolaylaştıracaktır) Ayrıca atış yaparken aynı topun kullanılması daha dengeli ve başarılı bir stil edinmenizi kolaylaştıracaktır.
Mekanizmaların sağlıklı çalışması için lütfen ilk hakkınızda attığınız top geri gelmeden, ikinci atışınıza başlamayınız.
Topları alırken iki elinizi kullanarak güvenli bir şekilde topu kanalından çıkarınız. Parmağınızı topa takarak alma veya tek taraftan elinizle alma kanaldan gelen diğer toplar yüzünden istenmeyen kazalara yol açabilir.

Top kanalında kullanmadığınız topları boşaltmanız, hem sizin rahat oynamanızı, hem de diğer top arayan oyuncuların işini kolaylaştırarak, rahatsız edilmeden oynamanızı sağlayacaktır. Başka top kanallarından top alırken lütfen sorarak alınız.

Eğer bowlingi yeni öğreniyorsanız, oyuna başlarken görevlilerden yardım isteyiniz.
Sağınızda ve solunuzda oyuncu olduğunu unutmayınız.
Eğer solunuzdaki oyuncu topu sizden önce eline almış ise atış önceliği kendisine aittir. Konsantrasyonun bozulmaması için aynı anda atışa hazır oyunculardan sağ lane'i kullanan oyuncu atış önceliğine sahiptir.
Zeminin deforme olmaması ve kalitesinin devamlılığı için lütfen bowling ayakkabısı giyiniz. Hiçbir zaman zemine yiyecek,içecek ve sigara ile çıkmayınız.
Atışınızı yapmadan önce atılan topun geri dönmesini beklemeniz otomatik çalışan cihazların çok daha verimli ve sorunsuz çalışmasını sağlayacaktır.
Kesinlikle atış pozisyonundaki bir oyuncuyu rahatsız etmeyiniz.
Geri dönen topları alırken elinizin ve parmağınızın sıkışmaması için topu mutlaka alt resimdeki gibi tutunuz.
Topu mutlaka iki elle alınız ve taşırken atış yapmayan kolunuzda tutunuz. Böylece hem parmaklarınızın incinmesini hem de bileklerinizin gereksiz yere zorlanmasını önlemiş olursunuz.
Daima faul çizgisinin gerisinde durunuz.
İyi kaybeden , nazik kazanan olunuz.
 

Bowling Terimleri

LANE : Topun yuvarlandığı ahşap yada sentetik kulvar.
APROACH : Atışa hazırlanılan ve atışın yapıldığı zemin
FOUL ÇİZGİSİ : Lane ve Aproachı birbirinden ayıran siyah bant
PIN : Akça ağaçtan imal edilmiş ve dayanıklılığını arttırmak için üzeri plastik v.s ile kaplanmış lobut
STRIKE ( X ) :İlk atışta 10 pinin devrilmesi.
SPARE ( / ) :İkinci atışta,ilk atıştan kalan tüm pinlerin devrilmesi.
SPLIT : 1.Atış sonunda iki veya daha fazla pinin birbirinden uzak kalması.
FRAME :Bir set oyun 10 bölümden oluşur ve bunların her birine frame denir.
GUTTER veya CHANNEL :Lanelerin 2 yanındaki kanallar
BUMPER :Lanelerin iki yanında yükselerek gutterlara topun düşmesini önleyen sistem.
STRAIGHT üz atış.
HOOK :Falso
CURVE :Kavis
REVERSE /BACK-UP :Ters Falso.